БҚМУ туралы хабарландыру

«М.Өтемісоватындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті» РМҚК РМК бос лауазымдық орынға орналастыру конкурсын жариялайды

2020-05-18 10:56:38

1. Бас есепші - 1 бірлік.

Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті мамандық бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және қаржылық және бухгалтерлік жұмыс саласындағы тәжірибесі, оның ішінде басшылық лауазымдарда, кемінде 5 жыл. Кәсіби бухгалтер сертификаты болуы тиіс.

Біліктілікке қойылатын талаптар: тиісті мамандық бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және қаржылық және бухгалтерлік жұмыс саласындағы тәжірибесі, оның ішінде басшылық лауазымдарда, кемінде 5 жыл. Кәсіби бухгалтер сертификаты.

Конкурсқа қатысуға үміткерлер конкурстың жарияланғандығы туралы хабарландыруда көрсетілген мерзім ішінде келесі құжаттарды тапсырады:

1) өтініш;

2) мемлекеттік және орыс тілдеріндегі түйіндеме;

3) білімі туралы құжаттардың көшірмелері;

4) еңбек кітапшасының (егер бар болса) немесе еңбек шартының көшірмесі немесе соңғы жұмыс орнынан жұмысқа қабылданғаны және еңбек шартының тоқтатылғаны туралы бұйрықтардың көшірмелері;

5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2010 жылғы 23 қарашадағы «Денсаулық сақтау ұйымдарының алғашқы медициналық құжаттама нысандарын бекіту туралы»№ 907бұйрығымен бекітілген нысан бойынша денсаулық жағдайы туралы анықтама;

6) жеке басын куәландыратын құжаттың көшірмесі.

Конкурсқа қатысушы білімі, еңбек өтілі, кәсіби дайындығы (біліктілігін арттыру,ғылыми дәрежелер мен атақтарытуралы құжаттардың көшірмелері, ғылыми жарияланымдар, сондай-ақ алдыңғы жұмыс орнынан басшылықтың ұсынысхаты және т.б.) туралы қосымша ақпаратты ұсына алады.

Конкурсқа қатысу құжаттары хабарландыру жарияланған күннен бастап 14 (он төрт) күнтізбелік күн ішінде қабылданады.

Жоғарыда көрсетілген құжаттар сканерленген түрде This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. электрондық поштасына белгіленген мерзімде тапсырылуы қажет. Телефон: 8 (7112) 50-86-11.

EBSCO Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігімен бірге барлық ұйымдарға 15 маусымға дейін толық, ақысыз қол жетімділікті ұсынады

2020-04-16 04:41:58

ҒЫЛЫМИ КІТАПХАНА ХАБАРЛАЙДЫ

Жақсы жаңалық, EBSCO Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігімен бірге барлық ұйымдарға 15 маусымға дейін толық, ақысыз қол жетімділікті ұсынады.

Бізбен бірге әлемдегі күрделі эпидемиологиялық жағдайды, сондай-ақ қашықтықтан оқытудың және жұмыстың шұғыл қажеттілігін бөлісе отырып, EBSCO Information Services Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Ғылым комитетімен бірлесе отырып, Қазақстан Республикасының  барлық жоғары оқу орындары мен Ғылым академиясының институттарына 17 толық мәтінді ғылыми мәліметтер базасын ақысыз негізде қол жеткізуді қамтамасыз етеді.

Бұл тізімге көп салалы және жоғары мамандандырылған мәліметтер базасы, электронды кітаптар, жаңалықтар ленталары және басқалары енеді.

Пайдаланушылардың тегін кіруіне http://search.ebscohost.com/
сілтемесі бойынша ұйымдастырылады.

Қашықтан кіру үшін сіз төмендегі логин мен парольді пайдалануыңыз керек:

Логин:monrk
пароль: dostup2020!

Жоспарланған ғылыми шараларға қатысуға шақырамыз

2020-04-14 11:45:09

 

Жоспарланған ғылыми шараларға қатысуға шақырамыз

***

Студенттерді, магистранттарды, профессор-оқытушылар құрамын 2020 жылдың 15 сәуірінде сағат 10:00-де өтетін «Химияны ағылшын тілінде оқытуды қашықтықтан ұйымдастыру» тақырыбындағы онлайн студенттік ғылыми конференциясының жұмысына шақырамыз.

Zoom конференциясына қосылу сілтемесі: https://us04web.zoom.us/j/76947981442?pwd=pYWxjeZZ32c

Конференция идентификаторы: 769 4798 1442.

Пароль: 084348.

Жаратылыстану-география факультетінің деканаты

 

***

Студенттер мен магистранттарды және профессор-оқытушылар құрамын 2020 жылдың 16 сәуірінде сағат 10:00-де өтетін «Бөлме өсімдіктерінің өсуі мен дамуына биологиялық стимулятордың әсері» тақырыбындағы онлайн дөңгелек үстел жұмысына қатысуға шақырамыз.

Zoom конференциясына қосылу сілтемесі: https://us04web.zoom.us/j/2075221959?pwd=eVZvcEZTMllYaVMwdFFxdXhwMTNydz09

Конференция идентификаторы: 207 522 1959.

Пароль: 1234.

Жаратылыстану-география факультетінің деканаты

 

***

Студенттер мен магистранттарды 2020 жылдың 16 сәуірінде сағат 15:00-де өтетін «Олимпиададан кейінгі ойлар: өсуге арналған жаңа стимул мен жаңа бағыт» тақырыбындағы онлайн ғылыми талдау алаңына қатысуға шақырамыз.

Zoom конференциясына қосылу сілтемесі: https://us04web.zoom.us/j/7604388934?pwd=Z2sxS0xXeG8wUkZFTlE1ZnREUlpQZz09

Конференция идентификаторы: 760 438 8934.

Пароль: 1234.

Мәдениет және өнер факультетінің деканаты

 

***

Студенттер мен магистранттарды 2020 жылдың 17 сәуірінде сағат 11:00-де өтетін география кафедрасының ғалымы, география ғылымдарының кандидаты, доцент Т.А. Терещенкомен онлайн кездесуге шақырамыз.

Zoom конференциясына қосылу сілтемесі: https://us04web.zoom.us/j/2075221959?pwd=eVZvcEZTMllYaVMwdFFxdXhwMTNydz09

Конференция идентификаторы: 207 522 1959.

Пароль: 1234.

Жаратылыстану-география факультетінің деканаты

 

***

Студенттерді, магистранттарды, профессор-оқытушылар құрамын 2020 жылдың 17 сәуірінде сағат 11:00-де өтетін «Заманауи жағдайда қашықтықтан оқытуды дамытудың ғылыми-әдіснамалық негіздері» тақырыбындағы халықаралық онлайн ғылыми конференциясының жұмысына шақырамыз.

Zoom конференциясына қосылу сілтемесі: https://us04web.zoom.us/j/74440029235?pwd=MCtDb1hNM25PaVVnem0zS3A1ZDhPdz09

Конференция идентификаторы: 744 4002 9235.

Пароль: 025108.

Педагогика факультетінің деканаты

 

***

Студенттерді, магистранттарды, профессор-оқытушылар құрамын 2020 жылдың 17 сәуірінде сағат 15:00-де өтетін Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойына арналған «Ұлы Абай мұрасы – өскелең ұрпақты рухани жаңғыртушы әлеует» тақырыбындағы республикалық онлайн ғылыми-практикалық конференция жұмысына қатысуға шақырамыз.

Zoom конференциясына қосылу сілтемесі: https://us04web.zoom.us/j/4515912832?pwd=MkFXalBkcFBMZldmWE9jTUxkSG5ldz09

Конференция идентификаторы: 451 591 2832.

Пароль: 123456.

Филология факультетінің деканаты

 

***

Студенттерді, магистранттарды, профессор-оқытушылар құрамын 2020 жылдың 21 сәуірінде сағат 10:00-де өтетін Ұлы Жеңістің 75 жылдығына  арналған «Ұлы Отан соғысы (1941-1945 жж.): тәжірибе және тарих ғылымындағы жаңаша пайымдау» тақырыбындағы халықаралық онлайн ғылыми-теориялық конференция жұмысына қатысуға шақырамыз.

Zoom конференциясына қосылу сілтемесі: https://us04web.zoom.us/j/76802700702?pwd=SUI4eklMdXFSWHVkL1JHc051bGltQT09

Конференция идентификаторы: 768 0270 0702.

Пароль: 1234.

Тарих, экономика және құқық факультетінің деканаты

 

 

Мемлекеттік білім тапсырысы бойынша білім алған түлектер (бакалавриат, магистратура) үшін жұмысқа тарату және міндетті жұмысты өтеу бойынша ақпарат

2020-04-14 06:22:18

"Қаржы орталығы" АҚ

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Мемлекеттік білім тапсырысы бойынша білім алған түлектер (бакалавриат, магистратура) үшін жұмысқа тарату және міндетті жұмысты өтеу бойынша ақпарат.

1. Жұмысты өтеу міндеті (қазақша, русский)

2. Сұрақтар мен жауаптар (қазақша, русский)

БАСПАСӨЗ ХАБАРЛАМАСЫ Қазақстандықтарға білім беру интернет-ресурстарына тегін кіруге мүмкіндік беріледі

2020-03-20 06:43:22

 

 Баспа 3

БАСПАСӨЗ ХАБАРЛАМАСЫ

Қазақстандықтарға білім беру интернет-ресурстарына тегін кіруге мүмкіндік беріледі

 

Білім беру сайттарын тегін пайдалануға болады. Ынтымақтастық туралы тиісті меморандумға Білім және ғылым вице-министрі Рүстем Биғари, Цифрлық даму вице-министрі Дарын Тұяқов, сондай-ақ «Қазақтелеком» АҚ, «Транстелеком» АҚ, «Кар-Тел» ЖШС, «Кселл» АҚ, «Мобайл Телеком-Сервис» ЖШС, «Astel» АҚ сияқты байланыс операторларының басшылары қол қойды.Жақын арада аталған байланыс операторлары колледждер мен ЖОО-ға қашықтан оқыту кезінде пайдаланылатын білім беру ресурстарына тегін кіруге мүмкіндік беретін тарифтік жоспарлар әзірлейді (қазіргі қолданыстағы талаптар өзгертіледі).Яғни, бұл сайттарды пайдаланған кезде абоненттердің интернет-трафиктері (мегабайттары) есептелмейді. Төтенше жағдайды жариялау кезеңінде білім беру мекемелері (ЖОО мен колледждер) қашықтан оқытуға көшуіне байланысты бұл шараның маңызы зор.Қазақстандықтар ҚР Білім және ғылым министрлігі ұсынған білім беру ресурстарына еркін кіре алады. Бұл тізбе мен интернет-ресурстардың тізімі кейін ұлғайтылып отырады. Аталған ресурстарға кіру үшін пайдаланушының шотында баланс болуы керек. Білім беру ресурстарына тегін қол жеткізу туралы ақпарат байланыс операторларының сайттарында орналастырылады.ТЖ режимі кезеңінде тегін пайдалануға ұсынылған білім беру интернет-ресурстары:

 

 

1.      АИС «SOVA.WS» - http://sova.ws

2.      SMART community - http://smartedu.kz   

3.      SMARTNATION - http://snation.kz

4.      College.Snation http://college.snation.kz

5.      BilimLand  https://bilimland.kz/ruАИС

6.      Білімал http://college.bilimal.kz/  

7.      Paragraph Bilim - http://base.blm.kz

8.      Kundelik.kz - https://portal.kundelik.kz/

9.      АИС «Platonus» - http://platonus.kz

10.    BilimAl.kz  https://www.bilimal.kz/

11.    DALES - http://college.ektu.kz

12.    Mektep.edu.kz - https://mektep.edu.kz

13.    I-mektep.kz - https://i-mektep.kz/

14.    Daryn.Online https://daryn.online/

15.    АИС "CollegeSmart Nation  -https://college.snation.kz/

16.    АИС Сириус http://somniumllp.com/project-sirius/ 

17.    АИС Универ https://univer.kstu.kz/

18.    ИС Деканат  https://www.mmis.ru

19.    ИС ПГУ http://psu.kz/

20.    Электронный ректорат http://nkzu.kz

21.    EUniver http://euniver.vkgu.kz/

22.    ИС ВКГТУ https://www.ektu.kz/

23.    МУИТ https://www.iitu.kz/

24.    Uninet http://uninet.kz/

Атап өтейік, тізімдегі интернет-ресурстардың қатары болашақта толықтырылады.

ҚР БҒМ баспасөз қызметі.

index---

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

БҚМУ туралы оқиға

М.Өтемісов атындағы БҚМУ 2020 жылғы түлектерін тарату шарасы өтті.

2020-05-15 13:42:51

2020 жылдың 15-мамыр күні М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінде «Білім беру», «Өнер», «Қызмет көрсету» бағыттары бойынша онлайн форматта Zoom платформасында 2020 жылғы түлектерді тарату жөніндегі комиссияның отырысы өтті. Іс-шараға БҚО білім басқармасының, БҚО мәдениет басқармасының, Орал қаласының білім беру бөлімінің және барлық аймақтың білім беру бөлімінің басшылары мен өкілдері қатысты.

Іс-шараның мақсаты –түлектерді жұмысқа орналастыруға жәрдемдесу.

Отырыс барысында облыстың, аудандық білім беру бөлімдерінің басшылары мен өкілдері сөз сөйлеп, бос жұмыс орындарын айтып, ЖОО-мен одан әрі ынтымақтастық туралы өз тілектерін білдірді.

Университет студенті олимпиада жеңімпаздарының қатарында

2020-04-30 03:52:05

Университет студенті олимпиада жеңімпаздарының қатарында

Ұлы кемеңгер Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойы және "Рухани жаңғыру" бағдарламасының 3 жылдығы аясында Қазақ Ұлттық қыздар педагогикалық университеті қазақ филологиясы және әлем тілдері факультетінің қазақ тіл білімінің теориясы мен әдістемесі кафедрасының ұйымдастыруымен мемлекеттік тілді дамыту мақсатында еліміздегі жоғары оқу орындарының өзгетілді студенттері арасында 2020 жылдың 29 сәуірінде "Менің Отанымның мемлекеттік тілі" атты қазақ тілінен республикалық онлайн пәндік олимпиада өтті.

Бұл пәндік олимпиадаға біздің университетіміздің "Қазақ тілі мен әдебиеті" мамандығының I курс студенті Сучкова Валерия Николаевна қатысып, жүлделі I орынды иеленді. Жеңімпаз атанған студентімізді және жетекшісі магистр-оқытушы Нұрсауле Кәкімжанқызын шын жүректен құттықтаймыз!

ruh3004-2ruh3004-1

Онлайн вебинары по обмену методологией дистанционного обучения для специальностей культуры и искусств

2020-04-27 05:22:03

 

Онлайн вебинары по обмену методологией дистанционного обучения для специальностей культуры и искусств

В период с 16 марта  по 24 апреля 2020 года преподаватели факультета Культуры и искусств ЗКГУ провели ряд совместных online вебинаров с профильными вузами РК: Казахской национальной консерваторией (Алматы), Казахским национальным университетом искусств (Астана), Академией искусств имени Жургенева (Алматы), Казахской национальной академией хореографии (Астана), Актюбинским государственным университетом имени Жубанова. Результаты показывают общее понимание всеми специалистами новой ситуации, произошел обмен опытом, идеями, способами решения возникающих проблем.

Анализируя ситуацию, участниками online вебинаров выявлены основные общие проблемы: отсутствие в домашних условиях специализированного оборудования для  ежедневной практической деятельности студентов творческих специальностей вуза искусств: музыкальные инструменты  (фортепиано, баян, народные и оркестровые инструменты, для других вузов- арфа, орган, ударные установки). Для студентов-хореографов: отсутствие в домашних условиях хореографических станков, зеркал, специального покрытия пола, использование студентами подручных средства домашней обстановки, где на наш взгляд, возникает проблема обеспечения эффективной и безопасности учебной деятельности обучающихся.

Было выражено общее мнение, что для студентов исполнительских специальностей (вокалисты, казахские народные инструменты, классические инструменты: струнные, духовые, ударные) необходимо продолжать непрерывную  работу с концертмейстерами, которые не только участвуют в подготовке индивидуальных исполнительских программ по стандарту ОП, но и являются носителями неоценимого опыта совместных победных выступлений студентов на предметных олимпиадах, республиканских и международных конкурсах. Такая работа положительно сказывается на качестве учебного процесса и квалификации выпускников.

Участники указанных online конференций профильных вузов, Члены Республиканского учебно-методического совета, Учебно-методических объединений, проректоры по учебной работе указанных выше профильных вузов подтвердили необходимость сохранения высоких стандартов образования.

 

Ворфоломеева О.В.

cарший преподаватель

факультета культуры и искусств

ЗКГУ им.Утемисова

Ұрпақ алдындағы игі істе зор жауапкершілік танытуға міндеттіміз

2020-04-23 04:40:07

Ұрпақ алдындағы игі істе зор жауапкершілік танытуға міндеттіміз

Бүгінгідей бүкіл әлем алаң күй кешіп, ұлт саулығы сынға түскен қазіргі сәтте де баршаны сабырға, байсалдылыққа шақырып, тағы да ел халқына сөзін арнаған Елбасының бұл мақаласының айтары бірлігі мығым ел ғана әр қиындықты еңсеретінін жеткізді деп ойлаймын. Толығырақ...

 

Халықаралық ғылыми-теориялық конференция: "Ұлы Отан соғысы (1941-1945 жж.): тарих ғылымындағы тәжірибе мен жаңаша пайымдау"

2020-04-22 16:39:08

Университетімізде 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 жылдығына арналған "Ұлы Отан соғысы (1941-1945 жж.): тарих ғылымындағы тәжірибе мен жаңаша пайымдау" атты халықаралық ғылыми - теориялық конференция өтті

2020 жылдың 21 сәуір күні М. Өтемісов атындағы БҚМУ-дың тарих, экономика және құқық факультетінде 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 жылдығына арналған  халықаралық ғылыми- теориялық конференция   онлайн-форматта өткізілді.

Конференцияны  дүниежүзілік тарих және әлеуметтік-саяси пәндер кафедрасы мен Қазақстан Республикасының тарихы кафедрасы бірлесе ұйымдастырды.

Конференция жұмысына университеттің профессорлық - оқытушылық құрамы, қоғам өкілдері, Қазақстан мен Ресей Федерациясының түрлі қалалары мен ЖОО-ларынан  ғалымдар қатысты. М. Өтемісов атындағы БҚМУ Тәрбие жұмысы және әлеуметтік мәселелер жөніндегі проректоры, педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент Т. М. Даришева кіріспе сөз сөйледі. Конференцияны  дүние жүзі тарихы және әлеуметтік – саяси пәндер кафедрасының меңгерушісі, т.ғ.к. А.Ш. Журасова жүргізді.

Конференцияда әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, т.ғ. д. Смагулова С.О. /»ҰОС жылдарындағы  қазақ тіліндегі әскери мерзімді баспасөздің деректік маңызы»/,Поволжск мемлекеттік Сервис университетінің "профессоры, т.ғ. д. Дубовиков А. М. /»Ұлы Отан соғысындағы «қызыл» мен «қоңыр» казактар»/, Астрахань мемлекеттік университетінің доценттері, т. ғ. к. Воронова А. А./ «Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Астраханьдағы жоғары білім мәселелері» / және т.ғ.к. . О. В. Лихолет /«Волгадағы шайқас кезіндегі Астрахань диверсиялық-барлау мектебі (1942 жылдың жазы - 1943 жылдың көктемі)/, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінен т. ғ.к. Н.Аликулова //Ұлы Отан соғысы жылдарында Ақтөбе облысының әскери құрылымдары: жеңіске қосқан үлесі"/, М. Өтемісов атындағы БҚМУ университетінің доценті, т.ғ. к. Боранбаева Б. С. /«Қиыр Шығыс майданындағы қазақ қыздарының батырлық ерлігі» (Орал облысы мысалында), тарих магистрі, "Ғылыми зерттеулерге қолдау беру қоры" жеке қорының директоры А. Ш. Курумбаев/"БҚО Бөкей ордасы ауданы аумағында Ұлы Отан соғысы кезіндегі бауырлас зираттар"/, «Батыс Қазақстан облысының тарихи-мәдени мұраны қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекциясы» КММ инспекторы А.К.Батырханов »Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Жәнібек ауданы»  тақырыптарында баяндамалар жасап, пікірлер тыңдалды.

Конференция 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы тарихымен байланысты түрлі мәселелерді талқылауға арналған ғылыми алаң болды.

Конференцияға қатысушылар Ұлы Отан соғысы тарихын зерттеуге ғылыми көзқарасты қамтамасыз ету мен жан-жақты патриоттық жұмыстарды жүргізу қажеттілігін түсіну және өскелең ұрпақтың бойында республиканың соғысқа қосқан елеулі үлесі үшін мақтаныш сезімін қалыптастыру негізіндегі бағыттарда одан әрі жұмыс істеу үшін ұсынымдар жасады.

1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 75 жылдығына арналған" Ұлы Отан соғысы (1941-1945 жж.): тарих ғылымындағы тәжірибе мен тағылым" атты халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның қорытындысы бойынша: "Ғылыми-теориялық конференцияның қорытындысын шығара отырып, Ұлы Отан соғысы тарихының жаңа зерттеулері мен жаңа тағылымы бізге 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан  соғысының тарихын  кеңінен қарауға мүмкіндік береді деп есептеу;

1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс қазіргі заманның ең ұлы оқиғаларының бірі болып қала береді, 75 жылдан кейін де, ол өткеннің идеалдары негізінде қазіргі кезеңнің өзінде халықтардың бірігуіне, қоғамдық санаға ерлік пен батырлық, Отанға деген риясыз махаббат, шынайы патриотизм, тұтас халықтарды жоюға және бір ұлттың басқа ұлтқа деген артықшылығын бекітуге бағытталған түрлі ұлтшылдық, шовинистік және неофашистік доктриналарды қабылдамауға ықпал етіп келеді;

Ғылыми-теориялық конференцияға қатысушылар 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс фашизмді жеңуге шешуші үлес қосқан кеңес халқының тарихи феномені ретінде көрініс  табатынын атап өтіп отыр. Фашистік Германияны жеңуге бүкіл Кеңестер елінің қатарында Қазақстан да, оның ішінде соғыс жылдарында майдан шебі болып табылған Батыс Қазақстан да лайықты үлес қосты.

Ғылыми-теориялық конференцияға қатысушылар мәселені жан-жақты талқылап, Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс сияқты тарихи феноменнің жекелеген жақтарын, бағыттары мен аспектілерін зерттеуде ғылыми, обьективті, үздіксіз және мақсатты көзқарас қажет екендігі туралы қорытынды жасайды.  Бұл  тақырыпты зерттеудің теориялық негізі дүниежүзілік-тарихи және жергілікті-тарихи теория болып табылады, ал әдіснамалық принциптері: кең дерекқорға  сүйене отырып ғылымилық, обьективтілік, көпфакторлылық, көпдеңгейлілік, жүйелілік, жан-жақтылықты қолдану.

Ұлы Отан соғысы тарихын ғылыми көзқарас тұрғысынан зерделеуді қамтамасыз ету мен жан-жақты және кеңінен патриоттық жұмыстарды жүргізу қажеттілігін түсіну мен өскелең ұрпақтың бойында республиканың соғысқа қосқан елеулі үлесі үшін мақтаныш сезімін қалыптастыру негізінде конференцияға қатысушылар келесі ұсынымдарды береді:

1. Ұлы Отан соғысындағы жеңістің 75 жылдығын мерекелеу жөніндегі іс-шараларды дайындау мен өткізуді жан-жақты қамтамасыз ету қажет;

2. Соғыс және еңбек ардагерлеріне құрмет пен қамқорлық көрсету рухында өскелең ұрпақты тәрбиелеуге, тарихи жадыны сақтауға көп көңіл бөлу;

3. Ұлы Отан соғысы тарихының негізгі бағыттарымен айналысатын Ресей Федерациясының жетекші ғалымдарымен және ТМД-ның басқа да елдерімен жан-жақты ынтымақтастықты жалғастыру;

4. ЖОО оқытушыларының қатысуымен бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен түсіндіру және насихаттау жұмыстарын өрістету;

5. Ұлы Отан соғысы тарихы бойынша студенттік ғылыми-зерттеу жұмыстарының конкурсын ұйымдастыру;

6. Осы ғылыми-теориялық конференцияның қорытындысы бойынша материалдар жинағын дайындау және басып шығару.

Тарих, экономика және құқық факультетінің

дүниежүзілік тарих және әлеуметтік-саяси пәндер кафедрасы

   

БҚМУ туралы бейнетека

Ұлт көшбасшысы, ҚР Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласы

2020-11-21 04:37:16

Кеңістік – барлық нәрсенің, ал уақыт – бүкіл оқиғаның өлшемі. Уақыт пен кеңістіктің көкжиегі тоғысқан кезде ұлт тарихы басталады. Бұл – жай ғана әдемі афоризм емес.

Шын мәнінде, немістердің, италиялықтардың немесе үнді халықтарының жылнамасына көз жүгіртсек, олардың мыңдаған жылды қамтитын төл тарихындағы ұлы жетістіктерінің дені осы елдер қазір мекен етіп жатқан аумақтарға қатыстылығы жөнінде сұрақ туындайтыны орынды. Әрине, ежелгі Рим деген қазіргі Италия емес, бірақ италиялықтар өздерінің тарихи тамырымен мақтана алады. Бұл – орынды мақтаныш. Сол сияқты, ежелгі готтар мен бүгінгі немістер де бір халық емес, бірақ олар да Германияның мол тарихи мұрасының бір бөлшегі. Полиэтникалық бай мәдениеті бар ежелгі Үндістан мен бүгінгі үнді халқын тарих толқынында үздіксіз дамып келе жатқан бірегей өркениет ретінде қарастыруға болады.

Бұл – тарихқа деген дұрыс ұстаным. Сол арқылы түп-тамырымызды білуге, ұлттық тарихымызға терең үңіліп, оның күрмеулі түйінін шешуге мүмкіндік туады.

Қазақстан тарихы да жеке жұрнақтарымен емес, тұтастай қалпында қазіргі заманауи ғылым тұрғысынан қарағанда түсінікті болуға тиіс. Оған қажетті дәйектеріміз де жеткілікті.

Біріншіден, қосқан үлестері кейінірек сөз болатын протомемлекеттік бірлестіктердің дені қазіргі Қазақстан аумағында құрылып, қазақ ұлты этногенезінің негізгі элементтерін құрап отыр.

Екіншіден, біз айтқалы отырған зор мәдени жетістіктер шоғыры даламызға сырттан келген жоқ, керісінше, көпшілігі осы кең-байтақ өлкеде пайда болып, содан кейін Батыс пен Шығысқа, Күнгей мен Теріскейге таралды.

Үшіншіден, кейінгі жылдары табылған тарихи жәдігерлер біздің бабаларымыздың өз заманындағы ең озық, ең үздік технологиялық жаңалықтарға тікелей қатысы бар екенін айғақтайды. Бұл жәдігерлер Ұлы даланың жаһандық тарихтағы орнына тың көзқараспен қарауға мүмкіндік береді.

Тіпті, қазақтың кейбір ру-тайпаларының атаулары «қазақ» этнонимінен талай ғасыр бұрын белгілі болған. Осының өзі біздің ұлттық тарихымыздың көкжиегі бұған дейін айтылып жүрген кезеңнен тым әріде жатқанын айғақтайды. Еуропацентристік көзқарас сақтар мен ғұндар және басқа да бүгінгі түркі халықтарының арғы бабалары саналатын этностық топтар біздің ұлтымыздың тарихи этногенезінің ажырамас бөлшегі болғаны туралы бұлтартпас фактілерді көруге мүмкіндік берген жоқ.

Сонымен бірге ұзақ уақыттан бері біздің жерімізде өмір сүріп келе жатқан көптеген этностарға ортақ Қазақстан тарихы туралы сөз болып отырғанын атап өткеніміз жөн. Бұл – түрлі этностардың көптеген көрнекті тұлғалары өз үлестерін қосқан бүкіл халқымызға ортақ тарих.

Бүгінде төл тарихымызға оң көзқарас керек. Бірақ қандай да бір тарихи оқиғаны таңдамалы және конъюнктуралық тұрғыдан ғана сипаттаумен шектелуге болмайды. Ақ пен қара – бір-бірінен ажырамайтын ұғымдар. Бұлар өзара бірлескенде жеке адамдардың да, тұтас халықтардың да өміріне қайталанбас реңк береді. Біздің тарихымызда қасіретті сәттер мен қайғылы оқиғалар, сұрапыл соғыстар мен қақтығыстар, әлеуметтік тұрғыдан қауіпті сынақтар мен саяси қуғын-сүргіндер аз болмады. Мұны ұмытуға хақымыз жоқ. Көпқырлы әрі ауқымды тарихымызды дұрыс түсініп, қабылдай білуіміз керек.

Біз басқа халықтардың рөлін төмендетіп, өзіміздің ұлылығымызды көрсетейін деп отырғанымыз жоқ. Ең бастысы, біз нақты ғылыми деректерге сүйене отырып, жаһандық тарихтағы өз рөлімізді байыппен әрі дұрыс пайымдауға тиіспіз.

Сонымен, Ұлы даланың жеті қырына тоқталайық.

І. ҰЛТ ТАРИХЫНДАҒЫ КЕҢІСТІК ПЕН УАҚЫТ

Біздің жеріміз материалдық мәдениеттің көптеген дүниелерінің пайда болған орны, бастау бұлағы десек, асыра айтқандық емес. Қазіргі қоғам өмірінің ажырамас бөлшегіне айналған көптеген бұйымдар кезінде біздің өлкемізде ойлап табылған. Ұлы даланы мекен еткен ежелгі адамдар талай техникалық жаңалықтар ойлап тауып, бұрын-соңды қолданылмаған жаңа құралдар жасаған. Бұларды адамзат баласы жер жүзінің әр түкпірінде әлі күнге дейін пайдаланып келеді. Көне жылнамалар бүгінгі қазақтардың арғы бабалары ұлан-ғайыр Еуразия құрлығындағы саяси және экономикалық тарихтың беталысын талай рет түбегейлі өзгерткені туралы сыр шертеді.

1. Атқа міну мәдениеті

Атқа міну мәдениеті мен жылқы шаруашылығы жер жүзіне Ұлы даладан тарағаны тарихтан белгілі.

Еліміздің солтүстік өңіріндегі энеолит дәуіріне тиесілі «Ботай» қонысында жүргізілген қазба жұмыстары жылқының тұңғыш рет қазіргі Қазақстан аумағында қолға үйретілгенін дәлелдеді.

Жылқыны қолға үйрету арқылы біздің бабаларымыз өз дәуірінде адам айтқысыз үстемдікке ие болды. Ал жаһандық ауқымда алсақ, шаруашылық пен әскери саладағы теңдессіз революцияға жол ашты.

Жылқының қолға үйретілуі атқа міну мәдениетінің де негізін қалады. Бес қаруын асынған салт атты сарбаз айбарлы көшпенділер империялары тарих сахнасына шыққан дәуірдің символына айналды.

Ту ұстаған салт атты жауынгердің бейнесі – батырлар заманының ең танымал эмблемасы, сонымен қатар, атты әскердің пайда болуына байланысты қалыптасқан көшпенділер әлемі «мәдени кодының» айрықша элементі.

Автокөлік қозғалтқыштарының қуаты әлі күнге дейін аттың күшімен өлшенеді. Бұл дәстүр – жер жүзінде салт аттылар үстемдік құрған ұлы дәуірге деген құрметтің белгісі.

Біз әлемнің барлық түкпіріне ежелгі қазақ жерінен тараған осынау ұлы технологиялық революцияның жемісін адамзат баласы ХІХ ғасырға дейін пайдаланып келгенін ұмытпауға тиіспіз.

Қазіргі киім үлгісінің базалық компоненттері Дала өркениетінің ерте кезеңінен тамыр тартады. Атқа міну мәдениеті салт атты жауынгердің ықшам киім үлгісін дүниеге әкелді. Ат үстінде жүргенде ыңғайлы болуы үшін бабаларымыз алғаш рет киімді үстіңгі және астыңғы деп екіге бөлді. Осылайша кәдімгі шалбардың алғашқы нұсқасы пайда болды.

Бұл салт атты адамдардың ат құлағында ойнауына, ұрыс кезінде еркін қимылдауына мүмкіндік берді. Дала тұрғындары теріден, киізден, кендір мен жүннен, кенептен шалбар тікті. Содан бері мыңдаған жыл өтсе де, киімнің осы түрі өзгере қоймады. Қазба жұмыстары кезінде табылған көне шалбарлардың қазіргі шалбардан еш айырмасы жоқ.

Сонымен қатар бүгінгі етіктердің барлық түрі көшпенділер атқа мінгенде киген жұмсақ өкшелі саптама етіктің «мұрагерлері» екені белгілі.

Ат үстінде жүрген көшпенділер тақымына басқан сәйгүлігіне неғұрлым еркін мініп жүруі үшін биік ер-тұрман мен үзеңгіні ойлап тапты. Бұл жаңалық салт атты адамның ат үстінде қаққан қазықтай мығым отыруына, сонымен бірге шауып бара жатып, қолындағы қаруын еш қиындықсыз және неғұрлым тиімді қолдануына мүмкіндік берді.

Бабаларымыз шапқан аттың үстінен садақ тартуды барынша жетілдірді. Соған байланысты қарудың құрылымы да өзгеріп, күрделі, ыңғайлы әрі қуатты бола түсті. Масағына қауырсын тағылып, металмен ұшталған жебе берен сауытты тесіп өтетін көбебұзарға айналды.

Қазақстан аумағында өмір сүрген түркі тайпалары ойлап тапқан тағы бір технологиялық жаңалық – қылыш. Оның оқтай түзу немесе иілген жүзі – ерекше белгісі. Бұл қару ең маңызды әрі кең таралған соғыс құралына айналды.

Сарбаз бен оның мінген атын қорғауға арналған сауытты да алғаш рет біздің бабаларымыз жасаған. Еуразия көшпенділерінің айрықша маңызды әскери жаңалығына баланған мұздай темір құрсанған атты әскер осылайша пайда болды. Отты қару пайда болып, жаппай қолданысқа енгенге дейін атты әскердің дамуы біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдық пен біздің дәуіріміздің І ғасыры арасында көшпенділердің ұзақ уақыт бойы бұрын-соңды болмаған жауынгерлік үстемдік орнатуын қамтамасыз еткен жасақтың ерекше түрі – айбарлы атты әскердің қалыптасуына ықпал етті.

2. Ұлы даладағы ежелгі металлургия

Металл өндірудің амал-тәсілдерін табу тарихтың жаңа кезеңіне жол ашып, адамзат дамуының барысын түбегейлі өзгертті. Сан алуан металл кендеріне бай қазақ жері – металлургия пайда болған алғашқы орталықтардың бірі. Ежелгі заманда-ақ Қазақстанның Орталық, Солтүстік және Шығыс аймақтарында тау-кен өндірісінің ошақтары пайда болып, қола, мыс, мырыш, темір, күміс пен алтын қорытпалары алына бастады.

Ата-бабаларымыз жаңа, неғұрлым берік металдар өндіру ісін дамытып, олардың жедел технологиялық ілгерілеуіне жол ашты. Қазба жұмыстары барысында табылған металл қорытатын пештер мен қолдан жасалған әшекей бұйымдары, ежелгі дәуірдің тұрмыстық заттары мен қару-жарақтары бұл туралы тереңнен сыр шертеді. Осының бәрі ежелгі замандарда біздің жеріміздегі дала өркениеті технологиялық тұрғыдан қаншалықты қарқынды дамығанын көрсетеді.

3.Аң стилі

Біздің ата-бабаларымыз қоршаған ортамен етене өмір сүріп, өздерін табиғаттың ажырамас бөлшегі санаған. Бұл басты тұрмыс қағидаты Ұлы даланы мекендеген халықтардың дүниетанымы мен құндылықтарын қалыптастырды. Өз жазуы мен мифологиясы бар Қазақстанның ежелгі тұрғындарының озық мәдениеті болды.

Олардың мұрасының жарқын көрінісі, көркем болмысы мен рухани байлығының айшықты белгісі – «аң стилі» өнері. Жануарлар бейнесін тұрмыста пайдалану адам мен табиғаттың өзара байланысының символына баланып, көшпенділердің рухани бағдарын айқындап отырған.

Олар жыртқыштардың, негізінен мысық тұқымдас аңдардың суретін көбірек қолданған. Егемен Қазақстанның символдарының бірі – жергілікті жануарлар әлемінде сирек кездесетін тұрпаты текті қар барысы екені кездейсоқ емес.

Бұл ретте, аң стилі бабаларымыздың айрықша жоғары өндірістік тәжірибесі болғанын көрсетеді. Олар оюлап кескіндеуді, металмен жұмыс істеудің техникасын, соның ішінде, мыс пен қоладан балқымалар жасаудың және құймалар құюдың, жайма алтын дайындаудың күрделі әдістерін жақсы меңгерген.

Жалпы, «аң стилі» феномені әлемдік өнердегі биік белестердің бірі саналады.

4.Алтын адам

Біздің түп-тамырымызға жаңаша көзқараспен қарауға жол ашып, әлемдік ғылым үшін сенсация саналған жаңалық – 1969 жылы Қазақстанның Есік қорғанынан табылған, өнертанушы ғалымдар арасында «қазақстандық Тутанхамон» деген атқа ие болған «Алтын адам».

Бұл жауынгер талай тылсым құпияның бетін ашты. Біздің бабаларымыз әлі күнге дейін өзінің асқан көркемдігімен тамсандыратын аса жоғары деңгейдегі көркем дүниелер жасаған. Жауынгердің алтынмен апталған киімдері ежелгі шеберлердің алтын өңдеу техникасын жақсы меңгергенін аңғартады. Сонымен бірге бұл жаңалық Дала өркениетінің зор қуаты мен эстетикасын әйгілейтін бай мифологияны паш етті.

Дала халқы өз көсемдерін осылайша ұлықтап, оның мәртебесін күн секілді құдірет деңгейіне көтеріп асқақтатқан. Қорымдағы сән-салтанатты жасау-жабдықтар ежелгі бабаларымыздың зияткерлік дәстүрлерінен де мол хабар береді. Жауынгердің жанынан табылған күміс кеселердің бірінде ойып жазылған таңбалар бар. Бұл – Орталық Азия аумағынан бұрын-соңды табылған жазу атаулының ішіндегі ең көнесі.

5.Түркі әлемінің бесігі

Қазақтардың және Еуразияның басқа да халықтарының тарихында Алтайдың алар орны ерекше. Осынау асқар таулар ғасырлар бойы Қазақстан жерінің тәжі ғана емес, күллі түркі әлемінің бесігі саналды. Дәл осы өңірде біздің дәуіріміздің І мыңжылдығының орта шенінде Түркі дүниесі пайда болып, Ұлы дала төсінде жаңа кезең басталды.

Тарих пен география түркі мемлекеттері мен ұлы көшпенділер империялары сабақтастығының айрықша моделін қалыптастырды. Бұл мемлекеттер ұзақ уақыт бойы бірін-бірі алмастырып, орта ғасырдағы Қазақстанның экономикалық, саяси және мәдени өмірінде өзінің өшпес ізін қалдырды.

Орасан зор кеңістікті игере білген түркілер ұлан-ғайыр далада көшпелі және отырықшы өркениеттің өзіндік өрнегін қалыптастырып, өнер мен ғылымның және әлемдік сауданың орталығына айналған ортағасырлық қалалардың гүлденуіне жол ашты. Мәселен, орта ғасырдағы Отырар қаласы әлемдік өркениеттің ұлы ойшылдарының бірі – Әбу Насыр Әл-Фарабиді дүниеге әкелсе, түркі халықтарының рухани көшбасшыларының бірі Қожа Ахмет Ясауи Түркістан қаласында өмір сүріп, ілім таратқан.

6. Ұлы Жібек жолы

Еліміздің географиялық тұрғыдан ұтымды, яғни Еуразия құрлығының кіндігінде орналасуы ежелден әртүрлі мемлекеттер мен өркениеттер арасында транзиттік «дәліздердің» пайда болуына септігін тигізді. Біздің дәуірімізден бастап бұл құрлық жолдары Үлкен Еуразияның Шығысы мен Батысы, Солтүстігі мен Оңтүстігі арасындағы сауда және мәдениет саласындағы байланыстардың трансконтинентальды желісіне – Ұлы Жібек жолы жүйесіне айналды.

Бұл жол халықтар арасындағы жаһандық өзара тауар айналымы мен зияткерлік ынтымақтастықтың қалыптасып, дамуы үшін орнықты платформа болды.

Керуен жолдарын мінсіз ұйымдастырып, қауіпсіздігін қамтамасыз еткен Ұлы дала халқы ежелгі және орта ғасырлардағы аса маңызды сауда қатынасының басты дәнекері саналды. Дала белдеуі Қытай, Үнді, Парсы, Жерорта теңізі, Таяу Шығыс және славян өркениеттерін байланыстырды.

Алғаш пайда болған сәттен бастап, Ұлы Жібек жолы картасы, негізінен, Түрік империяларының аумағын қамтыды. Орталық Еуразияда түркілер үстемдік құрған кезеңде Ұлы Жібек жолы гүлдену шегіне жетіп, халықаралық ауқымда экономиканы өркендетуге және мәдениетті дамытуға септігін тигізді.

7. Қазақстан – алма мен қызғалдақтың отаны

Асқақ Алатаудың баурайы алма мен қызғалдақтың «тарихи отаны» екені ғылыми тұрғыдан дәлелденген. Қарапайым, бірақ бүкіл әлем үшін өзіндік мән-маңызы зор бұл өсімдіктер осы жерде бүр жарып, жер жүзіне таралған. Қазақстан қазір де әлемдегі алма атаулының арғы атасы – Сиверс алмасының отаны саналады. Дәл осы тұқым ең көп таралған жемісті әлемге тарту етті. Бәріміз білетін алма – біздегі алманың генетикалық бір түрі. Ол Қазақстан аумағындағы Іле Алатауы баурайынан Ұлы Жібек жолының көне бағыты арқылы алғашқыда Жерорта теңізіне, кейіннен бүкіл әлемге таралған. Осы танымал жемістің терең тарихының символы ретінде еліміздің оңтүстігіндегі ең әсем қалалардың бірі Алматы деп аталды.

Қазақстан аумағындағы Шу, Іле тауларының етегінен әлі күнге дейін жергілікті өсімдіктер әлемінің жауһары саналатын Регель қызғалдақтарын бастапқы күйінде кездестіруге болады. Бұл әсем өсімдіктер біздің жерімізде Тянь-Шань тауларының етегі мен шөлейт даланың түйісер тұсында пайда болған. Қазақ топырағындағы осынау қарапайым, сондай-ақ ерекше гүлдер өз әдемілігімен көптеген халықтың жүрегін жаулап, біртіндеп бүкіл әлемге тарады.

Бүгінде жер жүзінде қызғалдақтың 3 мыңнан астам түрі бар, олардың басым көпшілігі – біздің дала қызғалдағының «ұрпағы». Қазір Қазақстанда қызғалдақтың 35 түрі өседі.

***

ІІ. ТАРИХИ САНАНЫ ЖАҢҒЫРТУ

Көтерілген мәселелер жан-жақты ой елегінен өткізіп, терең зерделеуді талап етеді. Сондай-ақ біздің дүниетанымымыздың, халқымыздың өткені мен бүгінінің және болашағының іргелі негіздеріне тікелей қатысты.

Бұл жұмысты бірнеше ірі жобалар арқылы бастауға болады деп ойлаймын.

1. Архив – 2025

Тәуелсіздік жылдарында халқымыздың өткенін зерттеуге қатысты ауқымды жұмыстар атқарылды. Еліміздің тарихи жылнамасындағы ақтаңдақтарды қайта қалпына келтіруге жол ашқан «Мәдени мұра» бағдарламасы табысты іске асырылды. Бірақ, бабаларымыздың өмірі мен олардың ғажап өркениеті жөніндегі көптеген деректі құжаттар, әлі де болса, ғылыми айналымға түскен жоқ. Олар әлемнің бүкіл архивтерінде өз іздеушісі мен зерттеушісін күтіп жатыр.

Сондықтан ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі кезеңді қамтитын барлық отандық және шетелдік мұрағаттар дүниесіне елеулі іргелі зерттеулер жүргізу үшін «Архив – 2025» жеті жылдық бағдарламасын жасауымыз қажет деп санаймын.

Бұл жобаны жүзеге асыру барысында тарихшылардан, деректанушылар мен мәдениеттанушылардан құрылған арнайы топтардың отандық және шетелдік ірі архивтермен өзара жүйелі әрі ұзақ мерзімді ықпалдастықта болып, іздеу-зерттеу жұмыстарын жүргізуіне баса мән беру керек.

Қай жағынан болсын, бұл маңызды жұмыс мемлекет есебінен атқарылатын «академиялық туризмге» айналмауға тиіс. Архив деректерін тек жинақтап қана қоймай, барлық мүдделі зерттеушілер мен қалың жұртшылыққа қолжетімді болуы үшін оларды белсенді түрде цифрлық форматқа көшіру қажет.

Өз тарихына деген мақтаныш сезімін ұялатып, отаншылдық тәрбие беру мектеп қабырғасынан басталуға тиіс. Сондықтан мектептер мен барлық өңірлердегі өлкетану музейлерінің жанынан тарихи-археологиялық қозғалыстар құру маңызды. Ұлт тарихын санаға сіңіру барша қазақстандықтардың бойында өз бастауларына деген ортақтық сезімін қалыптастырады.

2. Ұлы даланың ұлы есімдері

Көпшіліктің санасында тарихи үдерістер, негізінен, тұлғаландыру сипатына ие болатыны белгілі. Көптеген халықтар өз елінің ерекше елшісі сынды ұлы бабаларының есімдерін мақтан тұтады.

Мысалы, өткен дәуірлердегі Тутанхамон, Конфуций, Ескендір Зұлқарнайын, Шекспир, Гете, Пушкин және Джордж Вашингтон сияқты дүние жүзіне белгілі тұлғалар бүгінде «өз мемлекеттерінің» баға жетпес символдық капиталы саналады әрі сол елдердің халықаралық аренада тиімді ілгерілеуіне септігін тигізіп отыр.

Ұлы дала Әл-Фараби мен Ясауи, Күлтегін мен Бейбарыс, Әз-Тәуке мен Абылай, Кенесары мен Абай және басқа да көптеген ұлы тұлғалар шоғырын дүниеге әкелді.

Сондықтан біз біріншіден, атақты тарихи тұлғаларымыз бен олардың жетістіктерінің құрметіне ашық аспан астында ескерткіш-мүсіндер қойылатын «Ұлы даланың ұлы есімдері» атты оқу-ағарту энциклопедиялық саябағын ашуымыз керек.

Екіншіден, мақсатты мемлекеттік тапсырыс ұйымдастыру арқылы қазіргі әдебиеттегі, музыка мен театр саласындағы және бейнелеу өнеріндегі ұлы ойшылдар, ақындар және ел билеген тұлғалар бейнесінің маңызды галереясын жасауды қолға алу қажет.

Сондай-ақ бұл жерде классикалық қалыптан тыс, баламалы жастар өнерінің креативті әлеуетін де пайдаланудың мәні зор. Осыған орай, бұл іске тек отандық қана емес, сонымен бірге, шетелдік шеберлер мен шығармашылық ұжымдарды да тартқан жөн.

Үшіншіден, еліміздің тарихи кезеңдерін кеңінен қамти отырып, «Ұлы Дала тұлғалары» атты ғылыми-көпшілік серияларды шығарып, тарату жұмыстарын жүйелендіру және жандандыру қажет.

Бұл бағытта қазақстандық ғалымдармен қатар шетелдік мамандар да тартылатын халықаралық көпбейінді ұжым құруға болады. Нәтижесінде, біздің қаһармандарымыздың өмірі мен қызметі жөнінде тек еліміздегілер ғана емес, сондай-ақ шет елдегілер де білетін болады.

3. Түркі әлемінің генезисі

Қазақстан – күллі түркі халықтарының қасиетті «Қара шаңырағы». Бүгінгі қазақтың сайын даласынан әлемнің әр түкпіріне тараған түркі тектес тайпалар мен халықтар басқа елдер мен өңірлердің тарихи үдерістеріне елеулі үлес қосты.

Осыған байланысты, «Түркі өркениеті: түп тамырынан қазіргі заманға дейін» атты жобаны қолға алу қажет. Бұл жоба аясында 2019 жылы Астанада Түркологтардың дүниежүзілік конгресін және әртүрлі елдер музейлерінің экспозицияларына ежелгі түркі жәдігерлері қойылатын Түркі халықтарының мәдени күндерін ұйымдастыру керек. Сондай-ақ, Википедияның үлгісінде Қазақстанның модераторлығымен Түркі халықтарына ортақ туындылардың бірыңғай онлайн кітапханасын ашу да маңызды.

Сонымен қатар жаңа облыс орталығы ретінде Түркістанды дамыту барысында оның халықаралық аренадағы беделін жүйелі түрде арттыру қажет.

Қазақстанның ежелгі астанасы халқымыздың рухани орталығы ғана емес, сондай-ақ, бүкіл түркі әлемі үшін киелі орын болып саналады.

4. Ұлы даланың ежелгі өнер және технологиялар музейі

«Ұлы дала» аттыежелгі өнер және технологиялар музейін ашуға толық мүмкіндігіміз бар. Оған озық өнер мен технология үлгілерін – аң стилінде жасалған бұйымдарды, «Алтын адамның» жарақтарын, жылқыны қолға үйрету, металлургияны дамыту, қару-жарақ, сауыт-сайман дайындау үдерісін көрсететін заттарды және басқа да жәдігерлерді жинақтауға болады. Онда Қазақстан жерінен табылған құнды археологиялық ескерткіштер мен археологиялық кешендердің экспозициялары қойылады. Бұл заттар тарихи дәуірлердің қандай да бір кезеңіндегі әртүрлі шаруашылық салаларының даму үдерісін көрсетеді.

Сонымен қатар «Ұлы даланың ұлы өркениеттері» атты жалпыұлттық тарихи реконструкциялар клубын құрып, соның негізінде Астанада және Қазақстанның өзге де өңірлерінде ежелгі сақтар, ғұндар, ұлы түркі қағандарының дәуірі және басқа да тақырыптар бойынша фестивальдар өткізуге болады. Бұған қызығушылық білдірген адамдарды тарта отырып, осы тақырыптар аясындағы жұмыстарды бір мезгілде жүргізуге болады.

Ежелгі Отырар қаласының бірқатар нысандарын – үйлері мен көшелерін, қоғамдық орындарын, су құбырларын, қала қамалының қабырғалары мен тағы да басқа жерлерін ішінара қалпына келтіретін туристік жоба да қызықты болмақ.

Осының негізінде білімді дәріптеуге және туризмді дамытуға баса мән берілуі қажет.

5.Дала фольклоры мен музыкасының мың жылы

Бұл жоба аясында бізге «Дала фольклорының антологиясын» жасау керек. Мұнда Ұлы дала мұрагерлерінің өткен мыңжылдықтағы халық ауыз әдебиетінің таңдаулы үлгілері – ертегілері, аңыз-әфсаналары, қиссалары мен эпостары жинақталады.

Сонымен қатар қазақтың қобыз, домбыра, сыбызғы, сазсырнай және басқа да дәстүрлі музыкалық аспаптарымен орындауға арналған маңызды туындылар топтамасын – «Ұлы даланың көне сарындары» жинағын басып шығару қажет.

Ұлы Даланың фольклоры мен әуендері заманауи цифрлық форматта «жаңа тыныс» алуға тиіс. Бұл жобаларды жүзеге асыру үшін көшпенділердің бай мұрасын жүйелеуге қабілетті ғана емес, сондай-ақ оның өзектілігін арттыра алатын отандық және шетелдік кәсіби мамандарды тарту маңызды.

Біздің мәдениетіміздің негізгі сюжеттерінде, кейіпкерлері мен сарындарында шекара болмайды, сол себепті оны жүйелі зерттеп, бүкіл Орталық Еуразия кеңістігі мен барша әлемде дәріптеуге тиіспіз.

Ауызша және музыкалық дәстүрді жаңғырту қазіргі заманғы аудиторияға жақын әрі түсінікті форматта болуы керек.

Атап айтқанда, көнерген сөздер мен мәтіндерді суреттерімен қоса беруге, айқын видеоматериалдар формасында ұсынуға болады. Музыкалық дыбыстар мен әуендер табиғи аспаптармен ғана емес, олардың заманауи электронды нұсқалары арқылы да шығарылады.

Сонымен қатар фольклорлық дәстүрдің ортақ тарихи негіздерін іздеу үшін Қазақстанның түрлі өңірлері мен өзге елдерге бірнешеіздеу-зерттеу экспедицияларын ұйымдастыру қажет.

6. Тарихтың кино өнері мен телевизиядағы көрінісі

Қазіргі замандағы халықтардың тарихи таным-түйсігінде кино өнері ерекше орын алады. Жалпы халықтың санасында фильмдердегі жарқын кинообраздар іргелі ғылыми монографиялардағы деректі портреттерден гөрі маңыздырақ рөл атқарады.

Сондықтан тез арада Қазақстанның өркениет тарихының үздіксіз дамуын көрсететін деректі-қойылымдық фильмдердің, телевизиялық сериалдар мен толықметражды көркем картиналардың арнайы циклін өндіріске енгізу керек.

Аталған жобалар кең халықаралық ынтымақтастық аясында отандық және шетелдік үздік сценаристерді, режиссерлерді, актерлерді, продюсерлерді және заманауи кино өндірісінің басқа да мамандарын тарту арқылы жүзеге асырылуға тиіс.

Қызықты әрі мелодрамалық сарындармен қатар, көрермендер үшін танымал фэнтези және шытырман оқиғалы блокбастерлердің элементтерін қоса отырып, жаңа тарихи теле-кино туындылардың жанрларын барынша кеңейту қажет.

Осы мақсатпен Ұлы даланың бай мифологиялық және фольклорлық материалдарын пайдалануға болады.

Ұлт қаһармандарын үлгі тұту үрдісін қалыптастыруға жол ашатын сапалы балалар фильмдері мен мультипликациялық сериалдарды аса қажет ететін өскелең ұрпақтың да талғамына ерекше назар аудару керек.

Біздің даңқты батырларымыз, ойшылдарымыз бен ел билеушілеріміз – тек Қазақстан ғана емес, сондай-ақ бүкіл әлем бойынша еліктеуге лайықты тұлғалар.

ҚОРЫТЫНДЫ

Осыдан бір жарым жыл бұрын менің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақалам жарыққа шықты.

Жоғарыда аталған жобаларды «Рухани жаңғыру» бағдарламасының жалғасы ретінде қарастырамын.

«Рухани жаңғыру» жалпыұлттық бағдарламасының жаңа компоненттері ата-бабаларымыздың көп ғасырлық мұрасының цифрлық өркениет жағдайында түсінікті әрі сұранысқа ие болуын қамтамасыз ете отырып, оны жаңғыртуға мүмкіндік береді.

Төл тарихын білетін, бағалайтын және мақтан ететін халықтың болашағы зор болады деп сенемін. Өткенін мақтан тұтып, бүгінін нақты бағалай білу және болашаққа оң көзқарас таныту – еліміздің табысты болуының кепілі дегеніміз осы.

М.Өтемісов атындағы БҚМУ студенттік оркестрі сіздермен бірге! #ӨнерОнлайн

2020-04-15 04:15:57

М.Өтемісов атындағы БҚМУ-нің "Физика және математика" факультеті қашықтан оқыту үрдісі

2020-04-13 10:33:50

М. Өтемісов атындағы БҚМУ-да қашықтықтан оқыту үрдісінің жүзеге асырылуы

2020-03-31 09:40:35

М.Өтемісов атындағы БҚМУ еріктілері аз қамтылған отбасыларға арнап тегін маска тігуде

2020-03-27 12:25:12

М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің студенттері онлайн оқуға көшті

2020-03-19 12:16:44

Сауалнама - Анкета

ВИРТУАЛДЫ ТУР

СЕРІКТЕСТІКТЕР

joomla

Powered by Joomlamaster.org.uatogether with Joomstudio.com.ua